تبلیغات
قالب در دست ساخت است و به دلیل پاره ای تغییرات ممکن است نمایش محتوا با مشکل همراه باشد - مطالب
 
آخرین مطالب
 
پیوندهای روزانه
شعر "طرح" احمد شاملو

بر سکوتی که با تنِ مرداب

بوسه خیسانده گشته دست‌آغوش

وز عمیقِ عبوس می‌گوید

راز با او، به نغمه‌یی خاموش،

 

رقصِ مهتابِ مهرگان زیباست

با دمش نیم‌سرد و سرسنگین.

هم‌چو بر گردنِ ستبرِ «کاپه»

بوسه‌یِ سُرخِ تیغه‌یِ گیوتین!

 

۱۳۲۹



مرتبط با: شعر/احمد شاملو ,
شعر "شعری که زندگی‌ست" احمد شاملو

موضوعِ شعرِ شاعرِ پیشین

از زندگی نبود.

در آسمانِ خشکِ خیالش، او

جز با شراب و یار نمی‌کرد گفت‌وگو.

او در خیال بود شب و روز

در دامِ گیسِ مضحکِ معشوقه پای‌بند،

حال‌آن‌که دیگران

دستی به جامِ باده و دستی به زلفِ یار

مستانه در زمینِ خدا نعره می‌زدند!

 

 

موضوعِ شعرِ شاعر

                      چون غیر از این نبود

تأثیرِ شعرِ او نیز

                  چیزی جز این نبود:

 

آن را به جایِ مته نمی‌شد به کار زد؛

در راه‌هایِ رزم

با دست‌کارِ شعر

هر دیوِ صخره را

از پیش راهِ خلق

                  نمی‌شد کنار زد.

 

یعنی اثر نداشت وجودش

فرقی نداشت بود و نبودش

آن را به جایِ دار نمی‌شد به کار برد.

 

حال آن‌که من

                به‌شخصه

                          زمانی

 

همراهِ شعرِ خویش

هم‌دوشِ شن‌چوی کره‌یی

                                جنگ کرده‌ام

یک بار هم «حمیدیِ‌ شاعر» را

در چند سالِ پیش

بر دارِ شعر خویشتن

                       آونگ کرده‌ام...

 

 

موضوعِ شعر

              امروز

                   موضوعِ دیگری‌ست...

 

امروز

    شعر

        حربه‌یِ خلق است

زیرا که شاعران

خود شاخه‌یی ز جنگلِ خلق‌اند

نه یاسمین و سنبلِ گُلخانه‌یِ فلان.

بیگانه نیست

              شاعرِ امروز

با دردهایِ مشترکِ خلق:

او با لبانِ مردم

                 لبخند می‌زند،

 درد و امیدِ مردم را

با استخوانِ خویش

                     پیوند می‌زند.

 

امروز

     شاعر

           باید لباسِ خوب بپوشد

کفشِ تمیزِ واکس‌زده باید به پا کند،

آن‌گاه در شلوغ‌ترین نقطه‌هایِ شهر

موضوع و وزن و قافیه‌اش را، یکی‌یکی

با دقتی که خاصِ خودِ اوست،

از بینِ عابرانِ خیابان جدا کند:

«ــ همراهِ من بیایید، هم‌شهریِ عزیز!

    دنبالِتان سه روزِ تمام است

                                    دربه‌در

                                          همه جا سرکشیده‌ام!»

 

«ــ دنبالِ من؟

               عجیب است!

                               آقا، مرا شما

لابد به جایِ یک کسِ دیگر گرفته‌اید؟»

«ــ نه جانم، این محال است:

    من وزنِ شعرِ تازه‌یِ خود را

   از دور می‌شناسم»

«ــ گفتی چه؟

                 وزنِ شعر؟»

«ــ تأمل بکن رفیق...

    وزن و لغات و قافیه‌ها را

                                    همیشه من

   در کوچه جُسته‌ام.

   آحادِ شعرِ من، همه افرادِ مردمند،

   از «زندگی» [که بیشتر «مضمونِ قطعه» است]

   تا «لفظ» و «وزن» و «قافیه‌ی شعر»، جمله را

   من در میانِ مردم می‌جویم...

                                         این طریق

  بهتر به شعر، زندگی و روح می‌دهد...»

 

 

اکنون

هنگامِ آن رسیده که عابر را

شاعر کند مُجاب

با منطقی که خاصه‌ی شعر است

تا با رضا و رغبت گردن نهد به کار،

ورنه، تمامِ زحمتِ او، می‌رود ز دست...

 

 

خُب،

حالا که وزن یافته آمد

هنگامِ جُست‌وجویِ لغات است:

 

هر لغت

چندان‌که بر می‌آیدش از نام

دوشیزه‌یی‌ست شوخ و دل‌آرام...

 

باید برایِ وزن که جُسته‌ست

شاعر لغاتِ درخورِ آن جُست‌وجو کند.

این کار، مشکل است و تحمل‌سوز

لیکن

     گریز

         نیست:

 

آقایِ وزن و خانمِ ایشان لغت، اگر

همرنگ و هم‌تراز نباشند، لاجرم

محصولِ زندگانیِشان دلپذیر نیست.

مثلِ من و زنم:

 

من وزن بودم، او کلمات [آسه‌های وزن]

موضوعِ شعر نیز

پیوندِ جاودانه‌ی لب‌های مهر بود...

 

با آن‌که شادمانه در این شعر می‌نشست

لب‌خندِ کودکانِ ما [این ضربه‌هایِ شاد]

لیکن چه سود! چون کلماتِ سیاه و سرد

احساسِ شومِ مرثیه‌واری به شعر داد:

هم وزن را شکست

هم ضربه‌هایِ شاد را

هم شعر بی‌ثمر شد و مهمل

هم خسته کرد بی‌سببی اوستاد را!

 

باری سخن دراز شد

وین زخمِ دردناک را

                      خونابه باز شد...

 

 

اُلگویِ شعرِ شاعرِ امروز

گفتیم:

       زندگی‌ست!

 

از رویِ زندگی‌ست که شاعر

با آب‌ورنگِ شعر

نقشی به روی نقشه‌ی دیگر

                                  تصویر می‌کند:

 

او شعر می‌نویسد،

                      یعنی

او دست می‌نهد به جراحاتِ شهرِ پیر

 

یعنی

 

او قصه می‌کند

                 به شب

                         از صبحِ دلپذیر 

 

او شعر می‌نویسد،

                       یعنی

او دردهایِ شهر و دیارش را

                                 فریاد می‌کند

 

یعنی

او با سرودِ خویش

                    روان‌های خسته را

                                          آباد می‌کند.

 

او شعر می‌نویسد

                      یعنی

او قلب‌هایِ سرد و تهی مانده را

                                      ز شوق

                                              سرشار می‌کند

 

یعنی

او رو به صبحِ طالع، چشمانِ خفته را

                                           بیدار می‌کند.

 

او شعر می‌نویسد

                      یعنی

او افتخارنامه‌یِ انسانِ عصر را

                                  تفسیر می‌کند.

 

یعنی

او فتح‌نامه‌هایِ زمانش را

                             تقریر می‌کند.

 

 

این بحثِ خشکِ معنی‌ الفاظِ خاص نیز

در کارِ شعر نیست...

                        اگر شعر زندگی‌ست،

ما در تکِ سیاه‌ترین آیه‌هایِ آن

گرمایِ آفتابیِ عشق وامید را

                                  احساس می‌کنیم:

 

کیوان

     سرود زندگی‌اش را

در خون سروده است

وارتان

      غریوِ زندگی‌اش را

در قالبِ سکوت،

اما، اگرچه قافیه‌ی زندگی

                                در آن

چیزی به غیرِ ضربه‌یِ کشدارِ مرگ نیست،

در هر دو شعر

                معنیِ هر مرگ

                                 زند‌گیست!

 

زندان قصر ۱۳۳۳




مرتبط با: شعر/احمد شاملو ,
شعر "ساعتِ اعدام" احمد شاملو

در قفلِ در کلیدی چرخید

 

لرزید بر لبانش لبخندی

چون رقصِ آب بر سقف

از انعکاسِ تابشِ خورشید

 

در قفلِ در کلیدی چرخید

 

 

بیرون

رنگِ خوشِ سپیده‌دمان

ماننده‌یِ یکی نتِ گم‌گشته

می‌گشت پرسه‌پرسه‌زنان روی

                                    سوراخ‌های نی

دنبالِ خانه‌اش...

 

 

در قفلِ در کلیدی چرخید

رقصید بر لبانش لبخندی

چون رقصِ آب بر سقف

از انعکاسِ تابشِ خورشید

 

 

در قفلِ در

کلیدی چرخید.

 

۱۳۳۱



مرتبط با: شعر/احمد شاملو ,
شعر "نمی‌رقصانمت چون دودی آبی‌رنگ..." احمد شاملو

نمی‌گردانمت در بُرجِ ابریشم

نمی‌رقصانمت بر صحنه‌هایِ عاج: ــ

 

شبِ پاییز می‌لرزد به رویِ بسترِ خاکسترِ سیرابِ ابرِ سرد

سحر، با لحظه‌هایِ دیرمانش، می‌کشاند انتظارِ صبح را در خویش...

 

دو کودک بر جلوخانِ کدامین خانه آیا خوابِ آتش می‌کُنَدْشان گرم؟

سه کودک بر کدامین سنگفرشِ سرد؟

صد کودک به نمناکِ کدامین کوی؟

 

 

نمی‌رقصانمت چون دودی آبی‌رنگ

نمی‌لغزانمت بر خواب‌هایِ مخملِ اندیشه‌یی ناچیز: ــ

حبابِ خنده‌یی بی‌رنگ می‌ترکد به شب گرییدنِ پائیز اگر در جویبارِ تنگ،

وگر عشقی کزو امید با من نیست

درین تاریکیِ نومید ساید سر به درگاهم ــ

دو کودک بر جلوخانِ سرایی خفته‌اند اکنون

سه کودک بر سریرِ سنگفرشِ سرد و صد کودک به خاکِ مرده‌یِ مرطوب.

 

 

نمی‌لغزانمت بر مخملِ اندیشه‌یی بی‌پای

نمی‌غلتانمت بر بسترِ نرمِ خیالی خام:

 

اگر خواب آورست آهنگِ بارانی که می‌بارد به بامِ تو

وگر انگیزه‌یِ عشق است رقصِ شعله‌یِ آتش به دیوارِ اتاقِ من،

 

اگر در جویبارِ خُرد، می‌بندد حباب از قطره‌هایِ سرد

وگر در کوچه می‌خواند به شوری عابرِ شبگرد ــ

 

دو کودک بر جلوخانِ کدامین خانه با رویایِ آتش می‌کنند تن گرم؟

سه کودک بر کدامین سنگفرشِ سرد؟

و صد کودک به نمناکِ کدامین کوی؟

 

 

نمی‌گردانمت بر پهنه‌هایِ آرزویی دور

نمی‌رقصانمت در دودناکِ عنبرِ امید:

 

میانِ آفتاب و شب برآورده‌ست دیواری ز خاکستر سحر هرچند،

دو کودک بر جلوخانِ سرایی مرده‌اند اکنون

سه کودک بر سریرِ سنگفرشِ سرد و صد کودک به خاکِ مرده‌یِ مرطوب.

 

۱۳۳۰

 




مرتبط با: شعر/احمد شاملو ,
شعر "مرگ نازلی" احمد شاملو

«ــ نازلی! بهار خنده زد و ارغوان شکفت.

    در خانه، زیرِ پنجره گُل داد یاسِ پیر.

    دست از گمان بدار!

    با مرگِ نحس پنجه میفکن!

    بودن به از نبودشدن، خاصه در بهار...»

 

نازلی سخن نگفت

                        سرافراز

دندانِ خشم بر جگرِ خسته بست و رفت...

 

 

«ــ نازلی! سخن بگو!

    مرغِ سکوت، جوجه‌ی مرگی فجیع را

    در آشیان به بیضه نشسته‌ست!»

 

نازلی سخن نگفت؛

                        چو خورشید

از تیرگی برآمد و در خون نشست و رفت...

 

 

نازلی سخن نگفت

نازلی ستاره بود

یک دَم درین ظلام درخشید و جَست و رفت...

 

نازلی سخن نگفت

نازلی بنفشه بود

گُل داد و

          مژده داد: «زمستان شکست!»

                                               و

                                                 رفت...

 

زندان قصر ۱۳۳۳




مرتبط با: شعر/احمد شاملو ,

تعداد کل صفحات: 138